Reparti nr.313, ishte ndër burgjet më të rëndësishme në Shqipërinë komuniste. Ai shërbente si vend grumbullimi për të burgosurit që kishin marrë dënim të formës së prerë dhe vinin nga qelitë e Degëve të Brendshme në rrethe, në pritje për t’u shpërndarë në kampet e punës. Po ashtu, këtu vuanin dënimin një numër i kufizuar të burgosurish të dënuar. Të dyja burgjet e Tiranës, përfshi atë në rrugën “Mine Peza”, si dhe spitalin ishin në varësi të një komande reparti. Pavarësisht se reparti ishte në Tiranë, raportimet për të ishin gjithnjë problematike. Një raport i Prokurorisë së Përgjithshme për këtë repart dhe atë nr.325 pranonte këtë gjendje jo të kënaqshme, e cila nuk ishte e vetmja, pasi keqtrajtimi i të proceduarve ishte gjithnjë e më shumë skandaloz, por kjo përbënte temë tjetër.

Relacion mbi gjendjen e Repartit nr.313

Prokuroria e Rrethit të Tiranës ngre si problem gjendjen e papëlqyeshme në Repartin nr.313, nr.325 si dhe të dhomave të izolimit, gjendje që gjatë 3 vjetëve të fundit nuk ka gjetur stabilizim. Në bazën e këtyre informacioneve u pa në vend gjendja në Repartin nr.313 edhe nga ana jonë së bashku me shokët e Drejtorisë së Policisë dhe për të rregulluar disi gjendjen, u mendua të merreshin edhe disa masa të menjëhershme. Megjithatë, gjendja vazhdon të jetë e pastabilizuar në këto drejtime:

1-Në dhomat e izolimit të destinuara për 2-3 persona janë vendosur nga 5-7 persona. Shkak për një gjendje të tillë janë zgjatja e hetimeve mbi 2-3 muaj për disa të arrestuar megjithëse ata akuzohen për krime të thjeshta ordinere dhe pse për disa të dënuar nga Gjykata e Faktit ka vonesa të theksuara në marrjen e formës së prerë të vendimit.

2-Duke shërbyer si burg tranzit në Repartin nr.313 ndodhen sot gjendje 155 të dënuar për të cilët vendimi ka marrë formë të prerë dhe qëndrojnë rreth 1 muaj në pritje për t’u shpërndarë në vendet e vuajtjes së dënimit. Kjo gjendje shkakton që të dënuarit të mbahen në një dhome të përzier si me mosha të ndryshme, ashtu dhe për të dënuar përsëritës në krim.

3-Nga mostërheqja në kohë e të dënuarve të grumbulluar nga rrethet ose që vinë për t’u shtruar në spital, të dënuarit gjatë kohës që qëndrojnë në Repartin nr.313 në dyshekë dhe si shtresë e mbulesë përdorin deri në tre batanije mjaft të përdorura.

4-Higjiena në Repartin nr.3013 (në dhomat e izolimit, në dhomat e të dënuarve dhe në sanatorium) nuk i përgjigjet kërkesave higjieno-sanitare. Të paraburgosurit në disa dhoma nuk ishin pajisur me sapun për rreth 25 ditë. Dhomat nuk dezinfektohen dhe mjetet për pastrimin e tyre janë të papërshtatshme.

Në repartin e burgut në sanatorium nuk ka pastërti. Në dhoma nuk ka pështymore, për pasojë të sëmurët me TBC ndotin krejt ambientin e dhomës. Ajrimi i dhomave është i pamjaftueshëm.

5-Në kundërshtim me kërkesat e instruksionit, të dënuarit nën 1 vit heqje lirie, takohen me familjarët njëlloj si të dënuarit e tjerë.

Meqenëse ky problem nuk ka gjetur zgjidhje deri më sot, mendojmë t’iu vëmë në dijeni me qëllim që të merren masat e nevojshme për zbatimin e kërkesave të instruksionit në fuqi.

Tiranë, 28.3.1974

Prokurori i Përgjithshëm, Dhori Panariti

The post 1974/Kushtet e këqija në burgjet e Tiranës appeared first on Harta e Kujteses.

Ja dëshmitë e Qamil Merlikës:

“Në kampin e Tepelenës që ndodhej në breg të lumit mu në hyrje të Tepelenës u strehuam në dy kazerma. 1500 familje në dy kazerma.

Ushqimi

Ushqimi aty ishte një supë kazani. Dhe jo e gatuar tamam në kazan, por në një fuçi “Agip”-i (një shoqëri italiane e karburanteve), së cilës i kishin prerë kokën dhe përdorej si kazan për ushqimin. O bollgur ose oriz i papastruar, krejt krunde. Ndoshta i hidhnin a s’i hidhnin një kilogram vaj gjithsej, për gjithë kazanin. Dhe krerët e familjeve duhet të rrinin në radhë për të marrë racionet e ushqimit me gavetë në dorë, racione që ishin: një lugë për njeri. Pesë lugë për pesë vetë dhe nga 400 gr.bukë për secilin. Kaq. Më të shumtën bukë misri, por kishte ditë që na jepnin edhe bukë gruri. Por edhe kur kishte bukë gruri  ajo lagej e squllej rrugës, sepse vinte me një makinë të hapur, nëpër shi (se atje s’pushonte shiu ndonjëherë), saqë kur mbërrinte ishte bërë si bukë për pula.

Strehimi

1500 familje u sistemuan në shtretërit e ushtrisë, shtrat marinarësh me dy kate. Një familje poshtë e një familje sipër. Rrinim të rrethuar me çarçafë për tu veçuar nga njëri-tjetri.

Kampi brenda  kishte zonën neutrale, ku ishte vendosur komanda dhe ku ndodhej çezma dhe dera. Dera kryesore ishte me tela. Rrethuar karakoll me roje. Ishin tetë banjo dhe tetë çezma gjithsej, të cilat dikur kishin qenë të ushtrisë italiane. Uji nuk kishte presion gjë që e bënte shumë të vështirë që të gjithë ato njerëz të mbaronin punë. Imagjinoje se çfarë tmerri ishte: kush mund të mbushte ujë më para, kush mund të kryente nevojën më përpara. Higjena ra përtokë. Morrat shkonin varg, sidomos për ata që nuk kishin mundësi tu vinin të afërmit për t’u sjellë ndonjë sapun, a ndonjë gjë, kryesisht ata që vinin nga zonat e largëta si Kukësi e Tropoja. Morrat filluan të ecnin e të vinin edhe tek ne. Pra ne duhet të gjenim një zgjidhje për t’u larë…

Ne fëmijëve na lejonin me dalë me marr dru pa roje. Bëhet fjalë për një barrë kërthia sa për të ndezur zjarrin jashtë e për të vënë kazanin. Atëkohë unë isha nëntë vjeç. Kishim disa enë italiane që shkonim e mbushnim në Vjosë. Si më të vegjël ne futeshim poshtë telave dhe kur ktheheshim nuk na thoshin gjë. Por pa zjarr, pa drita… më kujtohet se nëna do të na lante aty, në një ambient të improvizuar me çarçafë në mes të të ftohtit…

 Dhunë mbi fëmijët

Pra ujin mund ta mbushnim në Vjosë ose tek cezma e oficerëve. Një ditë mora shtambën dhe shkova për ta mbushur në çezmën e oficerave. Isha bashkë me Sokol Mirakajn me të cilin isha moshatar. Oficeri na pa. Doli, na kapi, na lidhi të dyve pas çezme. Na mori enët e ujit dhe na i derdhi. Pas nja dy orësh kur pa që po më thërrisnin motrat, na mori e na futi brenda në një dhomë. Atje më goditi mua fillimisht, por krejt papandehur. M’u soll bota rrotull. Pastaj ia filloi me shqelma e shpulla dhe më thoshtë “Qaj!”. Unë nuk qaja prej inatit. Më plasi gjak prej hundësh.

Pastaj ia filloi me Sokolin, por pak më butë. Dhe e çuditshme është se nuk erdhi asnjë i familjes për të na marrë. Gjyshja i kishte thënë nanës: “Shko e merre djalin!” Por nana nuk kishte pranuar: “Jo nuk i lutem atij unë!” Dikur aty nga ora 10-11 e natës erdhi komandanti i madh që kur na pa e pyeti oficerin: “Çfarë bëjnë këtu këta?”. Dhe na liroi. Ishte më burrë ai. Pra më në fund na lëshuan….

Vdekjet e fëmijëve

Pavarësisht se isha i vogël, i mbaj mend mirë ulërimat. Pyesnim se çfarë kishte ndodhur. “Ka vdekur filani”- thoshnin. Vdisnin sidomos fëmijë dhe pleq.  Ndodhte që dikush nuk fuste gjë në gojë për 2-3 ditë, për t’ia dhënë fëmijëve. Shumica ishin nga Kukësi, Puka, Tropoja, që nuk kishin as të afërm që t’i shihnin e t’u sillnin ndonjë ushqim… Kam parë me sytë e mi, kur vdiq nana e Prenk Pervizit. Ajo nanë që i kishte dhanë bukë gjithë Veriut (sepse pa ndalur në shpinë e tyre askush nuk mund të kalonte Matin) vdiq vetë urie. Kishte me vete dy djemtë e Prenkës: Valentinin dhe Lekën. Më kujtohet si sot kur e varrosën: e hapën gropën, i vunë disa rrasa rrotull dhe e mbuluan me rrasa.

Fëmijët vdisnin nga një e nga dy. Përditë. Për sa kohë kemi ndejt atje. Një tmerr i vërtetë”.

The post Jeta e 1500 familjeve në kampin shfarosës të Tepelenës appeared first on Harta e Kujteses.